Patiëntvriendelijkere dialyse via buikvlies stap dichterbij

Dankzij nieuwe onderzoeksresultaten kan de kwaliteit van peritoneaaldialyse (PD) verbeterd worden. Ook kunnen patiënten langer van PD gebruik blijven maken.

Als je wilt weten of een behandeling goed werkt, moet je het effect meten bij patiënten. Maar dat is bij dialyse bijvoorbeeld niet makkelijk. In een groot Europees onderzoeksproject hebben wetenschappers nu uitgevonden wat je moet meten, ofwel: wat de biomarkers zijn om de kwaliteit van peritoneaaldialyse te meten. Het onderzoek, EuTRiPD (European Training & Research in Peritoneal Dialysis), stond onder leiding van VUmc.

Niet lang vol te houden
Als je nieren nauwelijks nog werken en een transplantatie niet (meteen) kan, heb je dialyse nodig om in leven te blijven. Een manier om dat te doen is peritoneaaldialyse (PD). Daarbij filtert je buikvlies afvalstoffen uit je bloed; je krijgt daarvoor een katheter in je buik. Deze behandeling is meestal niet langer dan een paar jaar mogelijk, omdat het buikvlies op lange termijn verandert en vanwege heftige complicaties zoals buikvliesontsteking en verhoogd risico op hart- en vaatziekten. In Europa dialyseren 200.000 mensen peritoneaal.

Nauwlettend te volgen
Wetenschappers van EuTRiPD wezen nieuwe biomarkers aan voor PD. Het gaat om eiwitten en cellen die in de spoelvloeistof uit de buikholte van PD-patiënten gemeten kunnen worden. "Met deze biomarkers kunnen we bijhouden of PD effectief is", vertelt Evelina Ferrantelli, promovenda bij VUmc. "Door de behandeling nauwlettend te volgen, kunnen we indien nodig bijsturen door extra medicatie toe te dienen. Zo zorgen we dat de patiënt zo lang mogelijk van PD gebruik kan blijven maken."

Buitvlies versterken
In een vervolgstudie gaan onderzoekers proberen het buikvlies van nierpatiënten te versterken, en met name het risico op hart- en vaatziekten verder verminderen. Rob Beelen, hoogleraar moleculaire celbiologie en immunologie bij VUmc en coördinator van EuTRiPD: "Een sterker buikvlies leidt tot een effectievere PD en geeft de mogelijkheid om langer door te gaan met deze behandeling. Er is al een uitgebreid  onderzoek met patiënten gestart dat kijkt naar de effecten van het toevoegen van bepaalde aminozuren aan de spoelvloeistof of het gebruik van vitamine D via een pilletje. De eerste resultaten worden binnenkort verwacht."

Uitstekende samenwerking
Onderzoek naar PD verliep tot voor kort langzaam. Dat kwam onder andere door gebrek aan gespecialiseerde onderzoekers en een Europees onderzoeksnetwerk. Dit project heeft dat veranderd. "De afgelopen vier jaar deed een consortium van Europese universiteiten en bedrijven, onder leiding van VUmc, onderzoek naar effectieve biomarkers binnen PD. Twaalf promovendi werken hieraan, in vooraanstaande onderzoekscentra en onder supervisie van ervaren onderzoekers. Zo hebben we de basis gelegd voor een Europees netwerk van onderzoekers met expertise op het gebied van PD", aldus Tanja van Wier, projectmanager van EuTRiPD en werkzaam bij VUmc. "Met name de uitstekende samenwerking met zowel industriële als maatschappelijke partijen, zoals de Nierstichting, is hierbij van grote waarde geweest." Een deel van de onderzoekers nam deel aan de Nierstichting Winterschool, een meerdaagse bijeenkomst voor kennisuitwisseling onder (internationale) jonge nieronderzoekers. Het project is gefinancierd met een Marie Curie-subsidie voor Europees toponderzoek van € 3,2 miljoen.