Vier subsidies voor innovatie

Vier innovatieve onderzoeksprojecten hebben elk € 100.000 subsidie gekregen van de Nierstichting. Twee projecten richten zich op het ontrafelen van ontstekingsreacties die nierschade veroorzaken. Een derde project richt zich op de relatie tussen lage zuurstofconcentraties en nierschade. En een vierde werkt aan de bestrijding van een virus dat de donornier bedreigt.

Aanjager ontstekingsreactie onder controle

Wie meer dan eens acute nierschade heeft gehad, loopt verhoogd risico op chronisch nierfalen. Dat komt doordat bij acute nierschade ontstekingsreacties in de nier ontstaan, die heftiger worden bij herhaalde acute nierschade.

Een ontstekingsreactie helpt de nier bij het herstel na acute nierschade, maar een te sterke reactie veroorzaakt juist nierschade. En zo'n overmatige reactie komt met name voor bij herhaalde acute nierschade. Bij de ontstekingsreactie spelen cellen in de wand van de nierbuisjes (epitheelcellen) een belangrijke rol. Het lijkt erop dat een eerste ontstekingsreactie een 'herinnering' opwekt bij epitheelcellen, die bijdraagt aan een versterkte ontstekingsreactie bij een nieuwe acute nierschade.

Of dat zo is, en hoe dat leidt tot chronische nierschade, gaat dr. Wilco Pulskens (Radboudumc) uitzoeken met subsidie uit het Innovatie Programma. Als de rol van epitheelcellen duidelijk is, biedt dat aanknopingspunten om de ontstekingsreactie onder controle te krijgen. Voor meer info, zie het projectoverzicht.

Ontstekingsremmers bezorgen waar het moet

Ontsteking van de nierfilters (glomerulonefritis) speelt een rol in veel nierziekten en veroorzaakt afname van de nierfunctie. De huidige behandeling bestaat uit medicijnen die de afweer onderdrukken; niet alleen in de nier, maar in het hele lichaam. Dat heeft veel nadelen. Bovendien remt de ontsteking daardoor wel, maar stopt die niet.

Onlangs is een eiwit ontdekt dat ervoor kan zorgen dat cellen in het nierfilter zelf ontstekingsremmers gaan aanmaken, en zo de ontstekingsreactie remmen. Dat eiwit (hLF-peptide) kan namelijk in niercellen naar binnengaan, en een mRNA-molecuul meenemen. Cellen gebruiken mRNA om eiwitten te maken. Voor elk eiwit bestaat een apart mRNA-molecuul, want het heeft de functie van bouwtekening. Prof.dr. Roland Brock, dr. Johan van der Vlag en dr. Jürgen Dieker (Radboudumc) gaan nu met de subsidie uit het Innovatie Programma onderzoeken, of hLF-peptide ook specifieke mRNA's kan bezorgen in nierfiltercellen: mRNA's die zorgen voor de aanmaak van eiwitten waarvan bekend is dat ze verschillende oorzaken van nierfilterontsteking tegengaan. Voor meer info, zie het projectoverzicht.

Zuurstof meten voor minder nierschade

Een kwart van alle mensen met diabetes of hart- en vaatziekten krijgt ook chronische nierschade. Vermoed wordt dat een gemeenschappelijke oorzaak een rol speelt bij deze nierschade: zuurstoftekort in de nier.

Onlangs is er een techniek ontwikkeld, die het mogelijk maakt om continu de zuurstofconcentratie te meten in de nier. Dankzij die techniek werd duidelijk dat er een zuurstoftekort ontstaat in de nier als het hormoonsysteem RAAS actief wordt. Het RAAS (renine-angiotensine-aldosteronsysteem) regelt je bloeddruk en je nierfunctie. Langdurige stimulering van het hormoonsysteem zorgt voor hoge bloeddruk en nierschade. Met de subsidie van het Innovatie Programma gaat dr. Ben Janssen (Maastricht University) nu uitzoeken welke rol het zuurstofniveau precies speelt bij nierschade, en wanneer precies zuurstoftekort optreedt. In de toekomst biedt dit mogelijk aangrijpingspunten om nierschade te verminderen door het zuurstofniveau op het juiste moment aan te passen. Voor meer info, zie het projectoverzicht.

Donornier beschermen tegen BK-virus

Om te voorkomen dat een donornier wordt afgestoten door het lichaam, krijgen patiënten na de niertransplantatie medicijnen die de afweer onderdrukken. Een belangrijk nadeel daarvan is dat ziekmakers, zoals virussen, ook niet meer worden aangepakt en makkelijker kunnen binnendringen. Zo ook het zogeheten BK-virus, dat binnendringt in cellen aan de binnenzijde van de nierbuisjes (epitheelcellen). Infectie met het BK-virus beschadigt de donornier. Het enige wat artsen op dit moment kunnen doen om het BK-virus te bestrijden, is de afweeronderdrukkende medicatie te minderen; maar dat kan leiden tot afstoting van de nier.

Met de subsidie van het Innovatie Programma willen dr. Eric van der Veer en prof.dr. Anton Jan van Zonneveld een therapie tegen het BK-virus ontwikkelen, die werkt zonder dat de dosis afweeronderdrukkende medicijnen omlaag hoeft. Zij gaan daarvoor een bepaalde stof onderzoeken die rechtstreeks naar de epitheelcellen van de nierbuisjes kan gaan, en daar de activiteit van een belangrijk BK-viruseiwit lijkt te remmen. Voor meer info, zie het projectoverzicht.

Innovatie is onmisbaar

Onderzoek en innovatie zijn onmisbaar om nierschade te voorkomen, de diagnose en behandelingen voor nierziekten en nierfalen te verbeteren én in de toekomst genezing van nierziekten mogelijk te maken. Daarom financiert de Nierstichting onderzoek en projecten die écht verschil kunnen maken voor het leven van nierpatiënten.