Raad van State: 'Verfijnd en meer gebalanceerd systeem orgaandonatie'

De gezondheidsfondsen en patiëntenverenigingen nemen kennis van de voorlichting van de Raad van State aan de Eerste Kamer betreffende het wetsvoorstel ADR. De Raad van State schrijft dat 'de aangebrachte wijzigingen in het initiatiefvoorstel het voorgestelde beslissysteem van ADR verfijnen' en dat deze wijzigingen bijdragen aan 'een meer gebalanceerd beslissingssysteem'.

Zo is de positie van wilsonbekwamen beter geregeld; en door de categorie 'geen bezwaar' is de positie van nabestaanden versterkt. Omdat er nu een scheiding is aangebracht tussen de categorieën 'toestemming' en 'geen bezwaar' kan er bij een eventuele evaluatie van het Actief Donor Registratiesysteem (ADR) eenvoudig worden teruggegaan naar het huidige systeem.

De Raad van State geeft in haar voorlichting de Eerste Kamer drie overwegingen mee, die verband houden met de wijzigingen die de initiatiefnemer na het eerdere advies van de Raad van State heeft aangebracht:

  • Zorg voor precieze, begrijpelijke en toegankelijke informatie, zodat de ontvanger van een donorformulier de gevolgen van niet-reageren begrijpt.
  • Verduidelijk de eisen die aan nabestaanden en de arts worden gesteld, als de nabestaanden aannemelijk willen maken dat de registratie afwijkt van de wens van de donor.
  • Verhelder de wijze waarop de zogeheten 'vergewisplicht' van artsen bij wilsonbekwamen in de praktijk werkt.

Wat de eerste overweging betreft, wordt in het wetsvoorstel een extra jaar uitgetrokken voor een publiekscampagne om iedereen goed, uitgebreid en volledig te informeren voorafgaand aan de invoering van ADR. Ten aanzien van de tweede en derde overweging geldt, dat er in de praktijk altijd actief gezocht wordt naar aanvullende informatie via familie en huisarts bij patiënten die niet bij bewustzijn zijn op de Intensive Care. Dus ongeacht hoe de persoon is geregistreerd in het register. In de praktijk doet zich nauwelijks een situatie voor waarbij geen informatie en/of familie aanwezig is.

Wij vinden het van belang dat de antwoorden op genoemde overwegingen verder worden uitgewerkt in een nadere toelichting op de wet, bijvoorbeeld in een aanvullend protocol.

Opbouwende stap

De fondsen en patiëntenverenigingen zien de reactie van de Raad van State als belangrijke en opbouwende stap in het proces om te komen tot het Actief Donor Registratiesysteem. Immers, de Raad van State herhaalt de uitgangspunten van noodzaak. De zwaarte van de maatregel moet in verhouding staan met wat er mee bereikt wordt (proportionaliteit), en er moet voldoende gekeken zijn of er geen andere  maatregelen zijn die een vergelijkbaar effect hebben (subsidiariteit). Hiervoor bestaan de volgende argumenten volgens de fondsen en patiëntenverenigingen:

Na zes jaar Masterplan Orgaandonatie is het tekort aan orgaandonoren in Nederland onverminderd hoog ten opzichte van landen om ons heen, en schrijnend voor betrokkenen. Ondanks vele initiatieven, jarenlange campagnes en voorlichting, overlijden er bijna 150 mensen per jaar omdat er geen orgaan voor hen beschikbaar is. Daarnaast stromen jaarlijks mensen van de wachtlijst (100 in 2015), omdat hun conditie zo verslechtert dat ze niet meer transplantabel zijn. In dit gegeven wordt zowel de noodzaak aangetoond als het feit dat er heel veel andere maatregelen zijn geprobeerd die onvoldoende effect sorteerden. Wat betreft de proportionaliteit gaat het om een weging van grondrechten. Binnen het grondrecht op menselijke waardigheid kan het gaan om een weging tussen het recht op toegang tot zorg en onaantastbaarheid van het lichaam. Waarbij opgemerkt wordt dat ook in dit voorstel de vrije keuze overeind blijft.

De voorlichting van de Raad van State maakt onderdeel uit van de behandeling van het initiatief wetsvoorstel ADR door de Eerste Kamer. De Raad van State is de belangrijkste adviseur van het parlement waar het gaat om de kwaliteit van het beleid en de juridische  en wetstechnische kwaliteit van wetsvoorstellen.

In september stemde de Tweede Kamer voor het wetsvoorstel.