Subsidie voor talentvolle onderzoekers die strijden tegen nierschade

Vijf talentvolle jonge onderzoekers hebben subsidie gekregen uit het Kolff programma van de Nierstichting, voor onderzoek dat een doorbraak kan opleveren voor het leven van nierpatiƫnten. De projecten richten zich op het beter voorkomen en behandelen van (ernstige) nierschade.

De Nierstichting stelt € 200.000 subsidie beschikbaar uit het Kolff programma voor elk van onderstaande projecten. Deze dragen bij aan meer kennis, betere diagnostiek en nieuwe behandelingen die verergering van nierschade helpen voorkomen. Door wetenschappelijk talent de ruimte te geven, wil de Nierstichting in de toekomst de impact van nierziekte op het dagelijks leven verminderen, en voorkomen dat mensen afhankelijk raken van dialyse of transplantatie.

Beter voorspellen hoe nierschade verloopt

Voor zowel nierpatiënten als behandelaars is het belangrijk om te kunnen voorspellen hoe een nieraandoening in de toekomst verloopt. Hoe snel de nierfunctie achteruit zal gaan bijvoorbeeld, maar ook hoe lang het duurt voordat iemand dialyse nodig heeft, en wat het risico op gerelateerde aandoeningen is. Met behulp van zogeheten voorspellend onderzoek, zijn er steeds meer modellen ontwikkeld om voor individuele patiënten risicoscores of individuele kansen te berekenen. In de praktijk blijkt echter, dat die modellen onjuiste schattingen opleveren, omdat ze niet bij zijn getest bij verschillende grote groepen patiënten. Dr. Merel van Diepen van het LUMC gaat met subsidie van de Nierstichting uitzoeken welk model het best geschikt is om de ontwikkeling van eindstadium nierfalen te voorspellen. Daarnaast gaat zij het model testen bij verschillende grote groepen patiënten, om het betrouwbaar te kunnen gebruiken in de kliniek. Lees meer in het projectenoverzicht.

Mitochondriën beschermen, ter voorkoming acute nierschade

Bloedvergiftiging, een ernstige ontstekingsreactie van het hele lichaam als reactie op een infectie, is een veelvoorkomende oorzaak van acute nierschade. Patiënten met acute nierschade door bloedvergiftiging hebben een fors verhoogd risico om te sterven tijdens bloedvergiftiging; ook daarna hebben ze een hoger risico op chronische nierschade en overlijden. Het is niet goed bekend hoe bloedvergiftiging leidt tot nierschade; daarom wordt er nu alleen behandeld met antibiotica en ondersteuning van de bloedsomloop. Uit eerder onderzoek is wel bekend dat het uitvallen van de mitochondriën, de energiecentrales van de cel, een rol speelt bij het ontstaan van nierschade. Dr. Hjalmar Bouma van het Universitair Medisch Centrum Groningen gaat onderzoeken hoe je de mitochondriën kunt beschermen tijdens een bloedvergiftiging, om acute nierschade te voorkomen. Daarnaast gaat hij uitzoeken hoe mitochondriële schade na overleving van de bloedvergiftiging precies effect heeft op de nierfunctie. Uiteindelijk moet dit leiden tot een nieuwe behandeling om het risico op nierschade en overlijden te verminderen. Lees meer in het projectenoverzicht.

Zelfherstellend vermogen versterken

Nierschade wordt steeds erger en vermindert op termijn de nierfunctie, doordat nieren zichzelf onvoldoende kunnen herstellen. Er zijn aanwijzingen dat zogeheten post-transcriptionele regulatie een centrale rol speelt in dat zelfherstellend vermogen. Voor een herstel van nierschade is het nodig dat cellen zichzelf repareren, of dat er nieuwe niercellen worden gemaakt. Het 'bouwplan' daarvoor ligt opgeslagen in ons erfelijk materiaal (DNA). Van het DNA worden RNA-moleculen gevormd, die zijn de basis vormen voor functionele eiwitten en belangrijk zijn voor herstel en opbouw van cellen. Post-transcriptionele regulatie houdt in dat RNA-moleculen nog allerlei veranderingen ondergaan, die de uiteindelijke vorming van een functioneel eiwit beïnvloeden. Dr. Roel Bijkerk van het Leids Universitair Medisch Centrum wil aantonen, dat dit proces een aangrijpingspunt kan zijn voor behandelingen die het zelfherstellende vermogen van de nier versterken. Lees meer in het projectenoverzicht.

Hepcidine ter voorkoming van acute nierschade

Acute nierschade kan optreden als complicatie bij een ingrijpende operatie. Het geeft een aanzienlijk verhoogde kans op overlijden, of op het ontstaan van chronische nierschade. Op dit moment kunnen artsen acute nierschade niet voorkomen of doelgericht behandelen. Een groot deel van de nierschade lijkt te ontstaan doordat rode bloedcellen kapotgaan; het ijzerhoudende hemoglobine hoopt dan op in de nier en veroorzaakt er schade. Uit recent onderzoek is gebleken, dat het hormoon hepcidine bescherming kan bieden tegen acute nierschade die onstaat door hemoglobineophoping. Maar het is nog onduidelijk hoe dit ijzerregulerende hormoon precies voor deze bescherming zorgt, en welke processen erbij betrokken zijn. Bekend is wel dat sommige delen van de nier hepcidine aangevoerd krijgen vanuit de bloedsomloop, terwijl andere delen van de nier zelf hepcidine kunnen maken. Dr. Rachel van Swelm van het Radboudumc gaat dit complexe samenspel onderzoeken, in de hoop dat de resultaten leiden tot een behandeling waarmee dit type acute nierschade in de toekomst is te voorkomen. Lees meer in het projectenoverzicht.

Relatie tussen vaatverkalking en balans vitamine D en K

Een tekort aan vitamine D en vitamine K komt veel voor bij patiënten met chronische nierschade. Veel van deze patiënten gebruiken daarom vitamine D-supplementen. De balans tussen vitamine D en vitamine K speelt een rol bij het ontstaan van vaatverkalking in deze patiënten. Patiënten die vitamine D-supplementen gebruiken én een te laag vitamine K-gehalte hebben, lopen mogelijk een extra groot risico op vaatverkalking. Het vermoeden is dat optimale waarden van zowel vitamine D als vitamine K belangrijk zijn om vaatverkalking te remmen, en daarmee het risico op sterfte aan hart- en vaatziekten bij patiënten met chronische nierschade te verlagen. Daarom onderzoekt dr. Hanne van Ballegooijen van het VU Medisch Centrum de interacties tussen vitamine D en vitamine K, vaatverkalking en hart- en vaatziekten. De resultaten dragen mogelijk bij aan ontwikkeling van nieuwe behandelingen voor het voorkomen van vaatverkalking en hart- en vaatziekten bij nierpatiënten. Lees meer in het projectenoverzicht.