Kouncil: Een erfelijke nierziekte ontrafelen en aanpakken

De meest voorkomende erfelijke oorzaak van nierfalen bij kinderen is nefronoftise. Om voor jonge nierpatiƫnten met nefronoftise een toekomstperspectief te scheppen, is wetenschappelijk onderzoek onontbeerlijk.

Prof.  dr. Nine Knoers (UMC Utrecht, thans UMC Groningen), dr. Heleen Arts (Radboudumc Nijmegen) en de Britse professor Phil Beales (University College Londen) onderzochten de afgelopen vier jaar de genetische oorzaken van nefronoftise. Knoers: "Omdat nefronoftise een zeldzame ziekte is, is het moeilijker om goed wetenschappelijk onderzoek te doen naar oorzaken en behandeling. Maar de impact van de aandoening op de ontwikkeling van het kind is enorm.”

Erfelijke aandoening

Kinderen krijgen nefronoftise als zij de erfelijke aanleg voor de aandoening van beide ouders erven. Dit overkomt ongeveer 1 op de miljoen kinderen. Bij nefronoftise functioneert de nier niet goed omdat de trilhaartjes (cilia) op de cellen van de nierbuisjes de signalen uit de omgeving niet goed oppikken of niet goed doorgeven naar het binnenste van de cel.  Helaas is er nog geen gerichte behandeling mogelijk. Prof. Knoers raakte begin jaren ’90 betrokken bij jonge patiënten met erfelijke nierziekten en hun ouders. Zij zag de wissel die dialyse trekt en de onzekere toekomst van het kind. Bovendien: “Als ouders weten dat het om een erfelijke ziekte gaat, dan telt dat mee bij de afwegingen rondom een volgende zwangerschap.”  

Het internationale onderzoeksconsortium Kouncil, gefinancierd door de Nierstichting, bracht de klinische gegevens van 80 Nederlandse nefronoftisepatiënten nauwkeurig in kaart. Met moderne technologie werden deze patiënten – veelal kinderen – onderzocht op genetische afwijkingen. De onderzoekers ontdekten binnen het consortium nieuwe nefronoftise-genen. Uiteindelijk hopen zij met deze gegevens verbanden tussen genetische afwijkingen en het klinische beeld te vinden en daarmee meer inzicht te krijgen over de prognose van de ziekte bij bepaalde genetische afwijkingen.

Eerder ontdekken

Projectleider Knoers: “We willen de ziekte graag eerder ontdekken, daarom proberen we nu via onderzoek in kleine eiwitten in de urine na te gaan of nefronoftisepatiënten onderscheidende eiwitprofielen hebben. De eerste onderzoeken wijzen in die richting, maar we moeten dit nog verder bewijzen. Dat zou een stap voorwaarts zijn, want dan kunnen we patiënten er eerder uitpikken, al voordat er onomkeerbare nierschade ontstaat.”
De onderzoekers hebben de eerste stappen gezet richting een mogelijke behandeling van nefronoftise. “In embryo’s van zebravissen hadden we een nefronoftise-gen uitgeschakeld. Daardoor ontwikkelden zich cysten. We vonden met screening van bestaande medicijnen vijf medicijnen die cystevorming verminderen. De eerste testen in zebravissen zijn dus veelbelovend. Verder onderzoek is noodzakelijk voordat deze medicijnen bij patiënten kunnen worden getest. Knoers: “We zetten alles op alles om dit belangrijke vervolgonderzoek te realiseren.”

De Nierstichting heeft € 1.250.000 subsidie bijgedragen aan dit afgeronde onderzoek naar de meest voorkomende erfelijke oorzaak van nierfalen bij kinderen.