Direct naar inhoud

Genezing dichterbij brengen

Nier op maat

De bouwstenen voor een 'nier op maat' van lichaamseigen stamcellen zijn er. De Nierstichting financiert het onderzoek RECORD-KID om de volgende stap te zetten.
 

De Nierstichting geeft € 520.000 subsidie aan wetenschappers prof.dr. Ton Rabelink van UMC Leiden en de Australische prof.dr. Melissa Little voor het project RECORD KID. Ze werken samen aan een ‘nier op maat’: een nier gekweekt met lichaamseigen stamcellen. Rabelink: "De bouwstenen hiervoor zijn er. Maar als je die bij elkaar zet, heb je nog geen nier."

Rabelink bedoelt met 'bouwstenen' zogeheten stamcellen, signaalstoffen die stamcellen stimuleren te ontwikkelen in niercellen, en een ‘weefselsteiger’ als groeibasis. Nieren zijn complex en bevatten 26 typen cellen. Recent bleek dat nieren ook stamcellen bevatten: die kunnen nog verschillende typen worden, en regelen celgroei op basis van signaalstoffen. Rabelinks onderzoeksgroep slaagde erin om stamcellen te isoleren uit nierweefsel en ze op te kweken. "Het vergt bijzondere faciliteiten als je dat wilt doen op een manier dat je er ook klinische tests mee mag doen. Binnen Nederland heeft alleen het LUMC die."

Organoïden

Met stamcellen kan je in principe elk type niercel kweken in het lab, als je weet hoeveel van welke signaalstof je op welk moment moet toevoegen. "Die recepten zijn bekend," vertelt Rabelink. "Dankzij Melissa Little, die elke stap in de embryonale ontwikkeling heeft uitgeplozen." Nadeel is dat de microscopische nierfiltertjes, organoïden, die zo in het lab ontstaan, bolvormig i.p.v. niervormig zijn. Rabelink: "De typische bouw is essentieel. Er moet aanvoer zijn van bloed, een filter, dan een functionele eenheid die specifieke stoffen weer opneemt, en een afvoer voor urine. Die organisatie wordt bepaald door onder meer een bloedvatstructuur."

Juiste plek

Rabelink ontwikkelde daarom een 'weefselsteiger' als groeibasis. Die bestaat uit bindweefsel dat overblijft als je uit een nier alle cellen wegspoelt. "Wat we nog niet weten, is hoe we in die steiger de verschillende cellen op de juiste plek krijgen. En hoe we dat zo kunnen doen, dat het straks praktisch en veilig bruikbaar is in de kliniek." Bio-engineers moeten bijvoorbeeld iets bedenken om gewone celkweek op te schalen. "Eén nier bevat 9 miljard cellen, die zeker zes weken in het lab moeten overleven. Dat kan niet in een kweekschaaltje."

Optimistisch

De komende drie jaar zoeken Rabelink en Little uit onder welke omstandigheden en in welke volgorde ze de bouwstenen bij elkaar moet brengen, om een functionerende nier te krijgen. Rabelink is optimistisch. "Het meeste van wat we nu kunnen, hield vijf jaar geleden niemand voor mogelijk. En bewijs dat een nier op maat in principe kan, is er. Nu moeten we het doen. De beperkende factoren zijn geld en mankracht."

30 jaar

"Ik schat dat een nier op maat over 30 jaar klinisch wordt toegepast." Rabelink verwacht dan een ommezwaai in de geneeskunde. "Bij chronische ziekten zoals nierschade en diabetes, kan reguliere geneeskunde alleen symptomen verminderen. Dat betekent: lage levenskwaliteit en hoge zorgkosten. Wat je wilt is echt herstel, dat doet regeneratieve geneeskunde. De potentie voor patiënten en de samenleving is zo groot, dat we verplicht zijn daar naartoe te werken."